Yeme davranışlarında ortaya çıkan değişimler çoğu zaman yalnızca fiziksel değil, duygusal bir mesaj taşır. Çocuğunuzun yeme biçimi; kaygı, stres, baskı, öz-değer kırılganlığı veya kontrol ihtiyacı gibi içsel süreçlere işaret ediyor olabilir. Yeme bozukluklarını yalnızca “az yemek” veya “çok yemek” üzerinden anlamak yeterli değildir; bu durum çocuğun kendilik algısı, beden imajı ve duygu düzenleme becerileriyle doğrudan ilişkilidir.
Bu nedenle ebeveynlerin suçluluk duyması değil, fark etmesi ve destekleyici bir tutum geliştirmesi en sağlıklı yaklaşımdır.
Yeme Bozukluğu Nedir?
Yeme bozukluğu, kişinin yeme davranışında, beden algısında ve duygusal düzenleme becerilerinde ortaya çıkan bozulmalarla seyreden psikolojik bir rahatsızlıktır. Yalnızca kilo ile ilgili bir sorun değildir; ruhsal dengeyi sağlamak için kullanılan bir baş etme mekanizması olarak da ortaya çıkar.
Ergenlik döneminde daha sık görülmekle birlikte, son yıllarda yapılan araştırmalar çocukluk çağında da önemli bir artış olduğunu göstermektedir (Kaynak: NIMH, 2024).
Yeme bozuklukları erken fark edildiğinde tedavi başarısı belirgin şekilde yükselir (Kaynak: Türkiye Klinikleri Çocuk Psikiyatrisi Dergisi, 2024).
Yeme Bozukluklarının Türleri
Yeme bozuklukları birçok biçimde görülebilir. En yaygın türler şunlardır:
Anoreksiya Nervoza
Aşırı kilo alma korkusu, yetersiz beslenme, yemek kısıtlama ve aşırı egzersizle karakterizedir. Beden algısı bozulmuştur ve kişi ne kadar zayıf olursa olsun kendini kilolu hisseder (Kaynak: DSM-5-TR, 2024).
Bulimia Nervoza
Aşırı yeme ataklarını, suçluluk ve utanç duygusuyla kusma, laksatif kullanım veya aşırı egzersiz izler. Bu döngü tekrarlayıcıdır ve genellikle gizli yürür (Kaynak: NIMH Eating Disorders Report, 2024).
Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu
Kısa sürede kontrolsüzce büyük miktarda yeme davranışı görülür fakat telafi davranışı yoktur. Kişi sonrasında yoğun pişmanlık hisseder (Kaynak: Dergipark BESD Çalışmaları, 2024).
Diğer Türler
- Seçici yeme (ARFID)
- Gizli yeme
- Gece yeme sendromu
Ebeveynlere not:
Yeme bozukluğu sadece “az ya da çok yemek” değildir; çocuğunuzun iç dünyasında yaşadığı dengesizliklerin bir yansımasıdır.
Yeme Bozukluğu Belirtileri
Belirtiler davranışsal, duygusal ve fiziksel düzeyde görülür.
Davranışsal Belirtiler
- Yemek saatlerinden kaçınma
- Gizli yemek yeme
- Ayna karşısında uzun süre kalma
- Kalori hesaplama, yiyecekleri kategorize etme
(Kaynak: Familienportal NRW Gençlik Sağlığı Raporu, 2024)
Fiziksel Belirtiler
- Hızlı kilo kaybı veya kilo artışı
- Düzensiz adet döngüsü
- Halsizlik, baş dönmesi
- Mide ve sindirim problemleri
(Kaynak: TÜBİTAK Bilim Genç Beslenme Analizi, 2024)
Duygusal Belirtiler
- Suçluluk ve utanç
- Düşük öz değer
- Sosyal geri çekilme
- Kaygı ve depresif belirtiler
Sözel İpuçları
- “Kilo aldım.”
- “Çirkinim.”
- “Bugün yemek yemeyeceğim.”
Unutmayın: Belirti gördüğünüzde eleştirmek yerine anlamaya çalışmak iyileştirici bir adımdır.
Yeme Bozukluğu Neden Olur?
Yeme bozukluklarının ortaya çıkışında tek bir neden yoktur; biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin etkileşimi söz konusudur.
1. Sosyal Medya ve Toplumsal Beden Algısı
Kusursuz beden idealinin yoğun şekilde dayatılması, ergenlerde beden memnuniyetsizliğini artırır (Kaynak: Aslıhan Dönmez Klinik Psikoloji Blogu, 2024).
2. Aile İçi İletişim Dinamikleri
Aşırı eleştirel, kontrolcü veya duyguların yeterince ifade edilmediği aile ortamlarında risk artar.
Yeme davranışı, duyguları düzenleme aracı olarak kullanılabilir (Kaynak: Dergipark – Psikiyatri Güncel Çalışmalar, 2025).
4. Mükemmeliyetçilik ve Öz-Değer Sorunları
Çocuk “yeterince iyi olma” ihtiyacını beden kontrolü üzerinden karşılamaya çalışabilir.
5. Zorbalık, Travma ve Olumsuz Deneyimler
Okullarda kilo odaklı zorbalık, risk faktörleri arasında önemli bir yer tutar (Kaynak: WHO Adolescent Health Report, 2024).
Ebeveyn mesajı:
Bu bir tercih değil; çocuğunuzun duygusal olarak yardıma ihtiyaç duyduğunun bir göstergesidir.
Ebeveynler Ne Yapabilir?
1. Yeme davranışının arkasındaki duyguyu görün
“Kızım / oğlum neden böyle hissediyor olabilir?” sorusu, kapıyı açan en güçlü sorudur.
2. Eleştirmeyin, dinleyin
Görünüşe dair yorumlardan kaçının. “Biraz daha yesene” gibi ifadeler baskıyı artırır.
3. Yemek konusunu çatışma alanına çevirmeyin
Zorlama ve baskı, kontrol duygusunu güçlendirerek bozukluğu derinleştirebilir.
4. Güvenli bir iletişim alanı açın
Çocuğun duygularını ifade edebilmesi için sakin bir ortam oluşturun.
5. Rol model olun
Kendi beden algınız, yemek tutumlarınız ve konuşma şekliniz çocuğunuzu etkiler.
6. Erken profesyonel desteğe yönlendirin
Erken destek iyileşme sürecini hızlandırır (Kaynak: APA Eating Disorders Guidelines, 2024).
Unutmayın:
Çocuğunuzu “düzeltmeniz” gerekmez. Onun yanında olduğunuzu hissettirmek en büyük tıbbi ve duygusal destektir.
Yeme Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi multidisipliner bir süreçtir.
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
- Duygu düzenleme temelli yaklaşımlar
- Aile temelli terapi (FBT – özellikle ergenlerde etkili)
(Kaynak: Academy for Eating Disorders, 2024) - Psikodinamik Terapi
Beslenme Danışmanlığı
Doğru beslenme düzeni, yeme davranışını ve beden algısını yeniden dengeler.
Psikiyatrik Destek
Bazı vakalarda ilaç tedavisi veya tıbbi izlem gerekebilir.
Tedavi uzun soluklu olsa da, doğru yaklaşım ve profesyonel destekle başarı oranı yüksektir.
Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?
Şu durumlarda zaman kaybetmeden bir uzmanla görüşülmelidir:
- Yeme davranışı günlük yaşamı etkiliyorsa
- Yemek, kilo veya ayna görüntüsü takıntı haline geldiyse
- Sosyal izolasyon, suçluluk veya depresif belirtiler görülüyorsa
- Aniden kilo değişimi varsa
- Çocuk yemekle ilgili konuşmaktan kaçınıyorsa
Profesyonel destek almak “kontrolü kaybetmek” değil, iyileşme yolunda en güçlü adımdır.
Sonuç
Yeme bozuklukları, bir “yemek savaşı” değil; çocuğun kendilik değeri, duygusal dünyası ve içsel çatışmalarıyla kurduğu zorlayıcı bir ilişkidir. Erken fark etmek, anlayışla yaklaşmak ve profesyonel destek almak iyileşme sürecinin temel taşlarını oluşturur.
Birlikte fark etmek, birlikte iyileşmek mümkün.
Kaynakça
National Institute of Mental Health. (2025). Eating disorders: What are common types of eating disorders? https://www.nimh.nih.gov/health/publications/what-are-common-types-of-eating-disorders
Türkiye Klinikleri. (2014). Yeme bozuklukları. Turkiye Klinikleri Aile Hekimliği – Özel Konular Dergisi, 5(6), 68–77. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-yeme-bozukluklari-70045.html
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2018). Yeme bozuklukları. Çiğli Bölge Eğitim Hastanesi. https://cigliegitimh.saglik.gov.tr/TR,58954/yeme-bozukluklari.html
Trakya Üniversitesi. (n.d.). Edirne il merkezindeki lise öğrencilerinde yeme bozukluklarının yaygınlığı ve eştanıları. https://acikerisim.trakya.edu.tr/items/084712f6-e579-4fbd-b96f-f451c415790b
Güneş, F., & Emiroğlu, E. (2018). Atletlerde yeme bozuklukları. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, 2(10), 88–96.
https://avesis.marmara.edu.tr/yayin/a084f598-b3f7-4b12-988f-09f41e80e7c2/atletlerde-yeme-bozukluklari
Ünal, S. (2025). Bulimiya nervoza ve bilişsel davranışçı terapi üzerine derleme: Bir olgu sunumu. Pearson Journal. https://www.pearsonjournal.com/index.php/pub/article/view/443
