Terapi süreci, çoğu kişi için aklındaki ilk soru ile başlar: “Acaba bu konularda terapi gerekir mi?” Sonrasında doğru terapisti seçmek, ilk seansta nasıl bir bağ kurulacağı, sürecin ilerlediğini nasıl anlayacağı, tıkanma anlarında ne yapacağı ve duygusal iniş çıkışlarla nasıl baş edeceği gelir. Bu yedi temel soruyu, Bütün Psikoloji ekibinden üç klinik psikoloğa sorduk: Sena Çobanoğlu, Fatma Girgin Kardeş ve Ezgi Cemile Coşkun.
Bu yazıda öğreneceklerin
- Klinik psikologlara en sık başvurulan konular
- Bir terapistin uzmanlığının terapinin niteliğine etkisi
- “Terapötik ittifak” kavramının ne olduğu ve neden değişimin zemini sayıldığı
- Terapide ilerlemenin nasıl anlaşıldığı (ve neden kişiden kişiye değiştiği)
- Sürecin tıkandığı anların aslında ne anlattığı
- Duygusal iniş çıkışların neden terapinin doğal bir parçası olduğu
- Kendini tanıma sürecinin terapide nasıl şekillendiği
1. İnsanlar en çok hangi konularda terapiye başvuruyor?
Seanslarda başlıca gözlemlenen temaları şu şekilde sıralayabiliriz; kaygıyla baş etme güçlükleri, depresif duygu durumu, ilişkilerde yaşanan sorunlar veya ilişkilerde tekrar eden döngüler, travmatik yaşantılar, özgüvene ilişkin zorluklar ve yaşam değişikliklerine uyumda zorlanma (göç, evlilik, hamilelik vb.). Başvurularda öne çıkan bu konular, süreç boyunca da en çok çalışılan alanlar olarak sıralanabilir.
2. Doğru psikoloğu nasıl seçerim? Uzmanlaşmanın terapi sürecine katkısı
Belirli alanlarda uzmanlaşmak, terapötik sürece hem kuramsal hem de teknik açıdan daha fazla derinlik kazandırmaktadır. Bu sayede danışanın içsel çatışmaları, ilişkilerdeki tekrarları ve duygusal örüntüleri daha kapsamlı biçimde ele alınabilmektedir. Uzmanlaşma, terapötik ilişkinin verimliliğini artırırken, danışanın içsel dünyasıyla daha derinlikli bir temas kurulmasına da imkân tanımaktadır.
3. Terapistinizle nasıl bir bağ kurulur? Terapötik ittifak nedir?
Terapötik ittifak, danışan ile terapist arasındaki açık ya da örtük profesyonel bir anlaşma anlamına gelir. Bu anlaşma, danışanların terapistler ile işbirliği içinde olmasıdır. Bu işbirliği, değişimi getirecek olan zemindir. İnsanların verimli ilişki kurma becerisi erken dönem kişiler arası ilişkileri ile belirlenir. Bu da aslında iyileştirici nitelikte ilişkiye en çok ihtiyaç duyanların böyle bir ilişkiye girmekte zorlanan insanlar olduğu anlamına gelir. Bu nedenle terapistler güçlü bir ittifak oluşturmak ve sürdürmek için sistematik bir çaba sarf ederler.
Terapötik ittifakın süreç içinde gelişebilmesinde hem terapist hem de danışanın yakınlık, esneklik ve güven duygularını paylaşabilmeleri önemlidir. Aynı zamanda terapistin danışanın duygusal ifadelerini açığa çıkarmada kolaylaştırıcı olması ve danışanın deneyimlerine, psişik dünyasına ilgili ve meraklı olduğunu göstermesi de terapötik ittifakın oluşmasına katkıda bulunmaktadır.
— Klinik Psk. Fatma Girgin Kardeş
4. Terapide ilerlediğimi nasıl anlarım?
Terapide ilerleme olduğu farklı şekillerde anlaşılabilir. Danışan daha iyi hissediyor olabilir, ruh hali düzelmiş ya da daha az kaygılı hissediyor olabilir. Ya da danışan, kendisi ile daha barışık bir benlik duygusu edinebilir.
Bununla birlikte, uzun yıllar terapiye giderek farkındalık kazanmış ancak bunu günlük yaşamında gözlemleyememek de mümkündür. Ya da yaşanılan bir olayla ilerlenilen noktadan tekrar başa dönmek veya aynı döngünün yeniden yaşandığını fark etmek de mümkündür.
Sonuçta terapi bireysel bir süreçtir ve kişiye özgüdür. Bu nedenle ilerlemenin ölçütü, bireyin kendini nasıl değerlendirdiği ve terapisti ile ilişkisinde bunu nasıl çalıştığı ile ilgilidir.
— Klinik Psk. Fatma Girgin Kardeş
5. Terapide “tıkanma” yaşadığımda nasıl bir yol izlenir?
Terapide tıkanma, kişinin terapi sürecinde bir noktada ilerletememesi, aynı konuların tekrar tekrar gündeme gelmesi ve derinleşmekte zorlanmasıdır. Bu durumun pek çok nedeni olabilir.
Bu nedenler, kendisi ile ilgili olumsuz derinleşmiş inançlar, kendini sabote etme, terapist ile yakınlaşmaya dair sorunlar, terapötik ittifakla ilgili durumlar gibi pek çok kaynaktan gelebilir. Bu nedenle her tıkanmanın kişinin kendi hikayesi ve dinamikleri içinde ele alınması ve bu tıkanmanın çalışılması sürecin gidişatını değiştirebilir. Bu amaçla, terapistin tıkanma belirtilerini “engeller” olarak değil de keşfedilecek sinyaller olarak ele alması süreci etkileyebilir. Özellikle psikanalitik terapide amaç, “tıkanmayı aşmak”tan çok, tıkanmanın nedenini anlamak ve onu kişinin iç dünyasını çözmek için bir kapı olarak kullanmaktır. Yani durmak da ilerlemek kadar kıymetli bir veridir.
— Klinik Psk. Fatma Girgin Kardeş
6. Terapi sırasında duygusal iniş çıkışlar yaşamak normal mi?
Terapi sırasında duygusal iniş çıkışlar terapötik sürecin doğal ve anlamlı bir parçasıdır. Bu durum, kişinin ruhsal dünyası hakkında önemli ipuçlarının çalışılabilmesini sağlar.
Bu bazen terapide ele alınan konunun içeriği ile ilgilidir, bazen terapist ile aktarım ilişkisinden kaynaklanabilir. Terapi süresince bu iniş çıkışların tekrar tekrar yaşanması ve ele alınması, kişinin duygusal olarak bu durumu anlaması ve içgörü kazanmasında faydalı olabilir.
— Klinik Psk. Fatma Girgin Kardeş
7. Terapide kendimi nasıl daha iyi tanırım?
Kendini tanımak, aynada yüzünü görmek kadar kolay değildir; ama benzerdir. İnsan, başkasının gözlerinde ilk kez kendini görmeye başlar. Bebeklikte, bakım verenin bakışıyla kendi varoluşunu hissettiği gibi; terapide de anlattıklarınız, anlatamadıklarınız, hisleriniz, rüyalarınız ve sessizliklerinizle yavaş yavaş kendi parçalarınıza temas edersiniz. Zamanla, “Ben böyleyim” dediğiniz şeylerin nereden geldiğini, hangi ilişkilerde ve hangi deneyimlerde şekillendiğini fark edersiniz. Bu farkındalık, hem kendinizi anlamanın hem de kendinizle daha barışık bir ilişki kurmanın kapısını açar.
— Klinik Psk. Ezgi Cemile Coşkun
Terapi süreci doğrusal bir çizgi değildir; karar verme, başlama, ilerleme, tıkanma, açılma ve derinleşme gibi farklı evrelerden geçer. Bütün Psikoloji olarak terapiyi bir “sihirli değnek” ya da bir “sohbet” olarak değil; kişinin kendi iç dünyasını anlama ve dönüştürme sürecine eşlik eden, bilimsel temele ve etik ilkelere dayalı bir çalışma olarak görüyoruz. Süreç hakkında merak ettikleriniz varsa, ekibimizden bir klinik psikologla tanışma görüşmesi planlayabilirsiniz.
Yazarlar: Klinik Psk. Sena Çobanoğlu, Klinik Psk. Fatma Girgin Kardeş ve Klinik Psk. Ezgi Cemile Coşkun
